Arkeolojik Derin Analiz
Beycesultan Höyük, Batı Anadolu’nun Denizli ili sınırları içinde yer alan, Erken Tunç Çağı’ndan Geç Antik Çağ’a kadar kesintisiz yerleşim izleri taşıyan stratejik bir höyüktür. 2016-2018 yılları arasında yürütülen kazılar sırasında, Orta Tunç Çağı (yaklaşık M.Ö. 2000-1600) bağlamlarında korunmuş tekstil parçaları ele geçirildi. Bu parçalar arasında, doğal indigo ile boyanmış ipliklerden oluşan bir dokuma ve tek iğneyle örülmüş olan nålbinding tekniğine ait örnekler yer alıyor. Nålbinding, örme (knitting) ile dokumayı birleştiren, özellikle soğuk iklimlerde kalın ve dayanıklı giysiler üretmek için kullanılan sofistike bir el becerisidir. İndigo boyaması ise bitkisel boyama teknolojisinin yüksek düzeyde kontrolünü gerektirir; çünkü indigotin pigmentinin çözünür hale getirilip sonra oksidasyonla sabitlenmesi karmaşık bir kimyasal süreç içerir. Bu iki teknolojinin aynı bağlamda bir araya gelmesi, sadece estetik tercih değil, aynı zamanda işlevsel ve sosyal statü göstergesi olarak tekstil kullanımının gelişmişliğini yansıtır.
Kritik Bulgular
- Beycesultan Höyük’te Orta Tunç Çağı’na tarihlenen, indigo ile boyanmış en eski Anadolu tekstili keşfedildi.
- Anadolu’daki ilk bilimsel olarak doğrulanmış nålbinding (tek iğneyle örgü) örneği bu höyükten ortaya çıkarıldı.
- Her iki buluş da, Batı Anadolu’da M.Ö. 2. binyılda ileri seviye tekstil üretimi ve organik kimya bilgisinin varlığını kanıtlıyor.
Tarihsel Bağlam ve Geçmiş ile Bağlantılar
Beycesultan Höyük, ilk olarak 1954-1959 yılları arasında Seton Lloyd ve James Mellaart tarafından İngiliz Arkeoloji Enstitüsü adına kazılmıştır [1]. Kazılar 2007 yılında Ege Üniversitesi’nden Prof. Dr. Eşref Abay başkanlığında yeniden başlatılmış ve özellikle Geç Tunç Çağı katmanlarına odaklanılmıştır [1], [2]. Daha önceki çalışmalar, höyüğün yoğun seramik, mühür ve mimari kalıntılarıyla Tunç Çağı kentsel yaşamını yansıttığını göstermişti. Ancak tekstil gibi organik malzemelerin korunması nadiren mümkün olduğundan, bu alandaki veri eksikti. Son yıllarda höyükte keşfedilen iplik, iğne ve tekstil aletleri (örneğin iğne uçları ve olası iplik eğirme araçları), tekstil üretiminin varlığına dolaylı işaretler sunuyordu [3], [4]. Bu bağlamda, 2025’te yayımlanan “Untwisting Beycesultan Höyük” başlıklı akademik çalışma [5], bu organik kalıntıların spektroskopik ve mikroskobik analizlerle doğrulanmış ilk somut kanıtlarını sunmuştur.
Arkeolog Notu
Arkeolojik veriler ışığında, Beycesultan’da keşfedilen indigo boyalı nålbinding tekstil, yalnızca bir teknik başarı değil, aynı zamanda bölgesel ve hatta interregional etkileşim ağlarının göstergesidir. İndigo boyaması genellikle Akdeniz ve Mezopotamya bağlamlarında bilinirken, Batı Anadolu’da bu kadar erken bir örneğin çıkması, pigmentin yerel üretim mi yoksa ticari aktarım mı olduğunu tartışmaya açıyor. Ayrıca, nålbinding tekniği genellikle Kuzey Avrupa ve Skandinav bağlamlarıyla ilişkilendirilir; Anadolu’da bu yöntemin varlığı, teknolojik yayılımın yönünü ve hızını yeniden değerlendirmemizi gerektiriyor. Bu keşif, Anadolu’nun Tunç Çağı’ndaki ‘görünmeyen’ sanayilerine –özellikle tekstil, kimya ve el sanatları– dair literatürdeki boşluğu doldurmanın yanı sıra, kadın emeğinin ekonomik ve sosyal tarihteki rolünü de aydınlatma potansiyeline sahiptir.
Kaynaklar ve İleri Okuma
- [1] (PDF) Considering the Re-Use of Late Bronze Age Buildings in Light of Contextual Information and Human Remains at Beycesultan. academia.edu. Orijinal Kaynağa Git
- [2] (PDF) (2011) The Significance of the Keçiçayırı Excavations in the Prehistory of Inland Northwestern Anatolia. academia.edu. Orijinal Kaynağa Git
- [3] (PDF) Convex Loom Weights in the Akarçay Basin and its Surroundings/Akarçay Havzası ve Çevresinde Dışbükey Tezgah Ağırlıkları. academia.edu. Orijinal Kaynağa Git
- [4] (PDF) Shamir O. 2015. Two Spindle Whorls and a Loomweight from Khirbet Avot. 'Atiqot 83:44-45.. academia.edu. Orijinal Kaynağa Git
- [5] Issue 403 - February 2025 | Antiquity Journal. antiquity.ac.uk. Orijinal Kaynağa Git