Arkeolojik Derin Analiz
Denizli ili sınırları içinde, Ege Bölgesi'nin iç kesimlerinde yer alan Çivril ilçesinde konumlanan Beycesultan Höyüğü, uzun süredir Anadolu arkeolojisi açısından stratejik bir yerleşim olarak değerlendirilmektedir. Son yıllarda Koç Üniversitesi Arkeoloji ve Sanat Tarihi Bölümü’nden Doç. Dr. Çiğdem Maner öncülüğünde yürütülen kazı çalışmaları, höyüğün Orta Tunç Çağı katmanlarında beklenmedik bir materyel kültür zenginliği ortaya çıkarmıştır. Özellikle yanmış halde korunabilen iki tekstil parçası, yalnızca nadir görülen organik malzeme kalıntısı olmanın ötesinde, dönemin teknolojik ve estetik gelişmişliğini gösteren ender örneklerdir. Bu buluntular, hem pigmentasyon hem de dokuma/örgü teknikleri açısından Batı Anadolu’nun bu dönemde Avrasya tekstil ağlarına ne ölçüde entegre olduğunu anlamak için kritik veriler sunmaktadır.
Kritik Bulgular
- Yanmış halde korunmuş iki tekstil parçası, Orta Tunç Çağı’na (M.Ö. 2000-1600) tarihlenmektedir.
- Kumaşlar, woad (Isatis tinctoria) bitkisinden elde edilen indigo ile maviye boyanmıştır.
- Parçalarda, Anadolu’daki ilk örnekleri olduğu belirlenen nålbinding (tek iğneli örgü) tekniği kullanılmıştır.
Tarihsel Bağlam ve Geçmiş ile Bağlantılar
Beycesultan Höyüğü’nde 2016 ve 2018 yılları arasında gerçekleştirilen kazılarda ele geçirilen tekstil parçaları, Anadolu arkeolojisinde organik malzeme korunmasının son derece zor koşullarında bile inovatif tekstil üretiminin izlerini taşımaktadır [1]. Bilimsel analizler, bu parçaların hem indigo boyalı hem de nålbinding tekniğiyle üretilmiş olduğunu doğrulamıştır; bu da bölgede bilinen en eski örneklerdir [2]. Ayrıca, bu buluntuların bulunduğu yapı grubu, atölye işlevi görmüş olabilecek araç ve üretim artıklarıyla birlikte değerlendirildiğinde, Beycesultan’ın Orta Tunç Çağı’nda bölgesel bir tekstil üretim merkezi olma potansiyeli taşıdığı düşünülmektedir [3].
Arkeolog Notu
Arkeolojik veriler ışığında, Beycesultan’da keşfedilen bu tekstil parçaları yalnızca bir renk tercihinin değil, aynı zamanda karmaşık bir kimyasal işleme (indigo ekstraksiyonu) ve sofistike bir örgü tekniğinin (nålbinding) bilincine işaret ediyor. Bu tür lüks tekstillerin varlığı, yerleşimin sadece yerel tüketimle sınırlı olmadığını, muhtemelen bölgesel hatta interregional takas ağlarına dahil olduğunu düşündürüyor. Özellikle woad’un yetiştirilmesi ve işlenmesi, planlı tarımsal faaliyetler ve uzmanlaşmış emeğin varlığını gerektirir; bu da Orta Tunç Çağı toplumlarının sosyo-ekonomik yapısına dair mevcut modelleri yeniden değerlendirmemizi sağlar.
Kaynaklar ve İleri Okuma
- [1] Beycesultan'da Antik Mavi Tekstiller: Tunç Çağı'nda İnovatif Üretim. kurious.ku.edu.tr. Orijinal Kaynağa Git
- [2] Bronze Age Breakthrough in Anatolia: 3,900-Year-Old Indigo Textile .... anatolianarchaeology.net. Orijinal Kaynağa Git
- [3] NEW Analysis of two surviving textile fragments from Bronze Age .... facebook.com. Orijinal Kaynağa Git