Arkeolojik Derin Analiz
Bilecik ili, Anadolu’nun kuzeybatısında yer alan ve tarihsel olarak Bithynia bölgesinin güney kesimlerini kapsayan bir coğrafyada konumlanmaktadır. İlçesi Osmaneli’nde gerçekleştirilen yüzey araştırması veya kazı öncesi inceleme kapsamında, iki adet pişmiş torak küp (amphora veya pithos tipolojisine ait olma ihtimaliyle) ele geçirilmiştir. Bu tür kaplar, özellikle Roma ve geç dönem Roma/Bizans kültüründe gıda, yağ, şarap veya tahıl gibi ürünlerin depolanması ve taşınması amacıyla yaygın şekilde kullanılmıştır. Küplerin form, hamur yapısı ve pişirme tekniği gibi teknolojik özellikleri henüz yayımlanmamış olsa da, “1800 yıllık” ifadesi M.S. 200-400 arası, yani Geç Antik Çağ’ın erken evresine işaret etmektedir. Bu dönem, Anadolu’da Roma İmparatorluğu’nun idari dönüşüm sürecinden Bizans İmparatorluğu’nun kurumsal yapısının şekillendiği kritik bir geçiş fazıdır. Buluntuların bağlam dışı (decontextualized) mı, yoksa orijinal yerleşim tabakası içinde mi bulunduğu bilgisi haber metninde yer almamakla birlikte, koruma altına alınmaları, gelecekte detaylı arkeometrik ve stilistik analizlere açılacağı anlamına gelmektedir.
Kritik Bulgular
- Osmaneli, Bilecik’te iki adet pişmiş toprak küp bulunmuştur.
- Küplerin tarihlendirmesi yaklaşık M.S. 200-400 arasına, yani Geç Antik Çağ’a denk gelmektedir.
- Buluntular Bizans dönemine ait olarak değerlendirilmekte ve tarihi eser statüsünde koruma altına alınmıştır.
Tarihsel Bağlam
Bithynia bölgesi, M.Ö. 4. yüzyıldan M.S. 6. yüzyıla kadar yoğun ekonomik ve yerleşim aktivitesi göstermiş stratejik bir bölge olarak literatürde yer almaktadır [1]. Özellikle Roma ve erken Bizans dönemlerinde, bu bölgede tarım ürünleri, seramik ve metal eşya ticareti yaygınlaşmış; bu da benzer depolama kaplarının kullanımını desteklemektedir. Ayrıca, Anadolu’nun iç kesimlerinde yapılan yüzey araştırmaları, Geç Antik Çağ’a tarihlenen pişmiş toprak kap üretiminin yerel atölyelerde sürdürüldüğünü göstermektedir [2]. Ancak, Bilecik-Osmaneli bölgesine özgü doğrudan bir kazı raporu veya seramik tipolojisi çalışması mevcut kaynaklar arasında belirtilmemiştir.
Arkeolog Notu
Arkeolojik veriler ışığında, Osmaneli’de ortaya çıkarılan bu pişmiş toprak küpler, sadece bir depolama aracı değil, aynı zamanda bölgeye ait ekonomik ağların, ticaret rotalarının ve hatta mutfak kültürünün izlerini taşıyan önemli arkeolojik göstergelerdir. Özellikle bağlam bilgisi eksik olsa dahi, bu tür buluntuların form ve üretim teknikleri, Anadolu’nun kuzeybatısında Geç Antik Çağ’da var olan yerel imalat geleneklerini ya da merkezi imparatorluk etkilerini anlamak için kritik veri sağlayabilir. Keşfin, Bithynia’nın iç kesimlerindeki Bizans yerleşim dokusuna dair eksik kalan parçalardan birini tamamlama potansiyeli taşıdığını düşünüyorum.