Arkeolojik Derin Analiz
Bolivya'da bulunan yaklaşık 700 yıllık bir mumyada yapılan antik DNA analizleri, strep boğazı ve kızıl humma hastalıklarına neden olan Streptococcus pyogenes bakterisinin İspanyol işgali öncesinde Amerika kıtasında var olduğunun en eski doğrulanmış kanıtını sundu. Bu keşif, uzun süredir devam eden bir tartışmaya ışık tutuyor: bazı hastalıkların Yeni Dünya'ya yalnızca Avrupalılarla mı geldiğine dair soruya yeni veriler ekliyor [1]. Mumya, And Dağları'nın doğusunda yer alan Bolivya'nın kurak bölgelerinde doğal olarak mumyalaşmış şekilde korunmuş. Bu bölge, pre-Hispanik dönemlerde yerleşik toplulukların yaşadığı alanlar arasında yer alır. Araştırmacılar, mumyanın diş minesinden izole ettikleri antik DNA'da patojen genomlarına odaklandılar. Bu yöntem, günümüzde yaygın olan bazı enfeksiyonların tarih öncesi kökenlerini incelemek için giderek daha çok kullanılıyor [2]. Streptococcus pyogenes, günümüzde yaygın bir insan patojenidir ve özellikle çocuklarda boğaz enfeksiyonlarına yol açabilir. Kızıl humma ise bu bakterinin bazı suşlarının ürettiği toksinlerle gelişen bir komplikasyondur.
Bu bakterinin Amerika'da 1492 öncesi varlığı, önceki arkeolojik ve paleopatolojik çalışmalarda doğrudan kanıtlanamamıştı. Yeni çalışma, bu açığı dolduran ilk genomik kanıtı sağlıyor [1]. Ancak araştırmacılar, bu bulgunun hastalığın yaygınlığı veya öldürücülüğü hakkında kesin sonuçlar vermediğini özellikle vurguluyor. Mumyada saptanan bakteri suşunun hastalık oluşturup oluşturmadığı, ya da bireyin ölüm nedeniyle doğrudan ilişkili olup olmadığı henüz bilinmiyor. Ayrıca, bu genomun günümüzdeki suşlarla evrimsel ilişkisini tam olarak anlamak için daha fazla antik örnek gerekiyor [1]. Çalışma, İtalya'daki Eurac Araştırma Enstitüsü ve uluslararası ortaklarının yer aldığı bir ekip tarafından yürütüldü. Bulgular, henüz hakem sürecinde olan ve Nature Communications dergisinde yayımlanmak üzere hazırlanan bir makalede paylaşıldı [1]. Bu nedenle bazı detaylar, nihai yayında küçük değişikliklere uğrayabilir.
Kritik Bulgular
700 yıllık bir Bolivya mumyasında Streptococcus pyogenes bakterisinin antik DNA'sı tespit edildi.
Bu, Amerika kıtasında strep boğazı/kızıl humma etkeninin İspanyol öncesi varlığının en eski doğrulanmış kanıtıdır.
Analiz, mumyanın diş minesinden alınan antik DNA örnekleri üzerinden yapıldı.
Bulgular, Nature Communications dergisinde yayımlanmak üzere hazırlanan bir araştırmada yer alıyor [1].
Mumyanın hastalıktan öldüğü veya semptom gösterdiği henüz doğrulanmadı.
Tarihsel Bağlam
Streptococcus pyogenes, modern tıpta iyi tanımlanmış bir patojendir ancak tarih öncesi dağılımı uzun süre belirsiz kalmıştır. Özellikle Amerika kıtasında, Avrupalılarla birlikte gelen 'yeni' hastalıkların etkisi, yerli nüfusun büyük ölçüde yok olmasına yol açmıştı. Bu bağlamda, bazı hastalıkların zaten Yeni Dünya'da var olup olmadığının anlaşılması, hem tıbbi hem de demografik tarih açısından kritik önem taşır [2]. Geçmiş yıllarda Bolivya'dan gelen diğer mumyalar üzerinde yapılan paleopatolojik incelemelerde, solunum yolu enfeksiyonlarına dair kemik lezyonları gibi dolaylı kanıtlar saptanmıştı. Ancak bu çalışmada ilk kez doğrudan patojen genomu izole edilerek tespit yapıldı. Bu da antik DNA teknolojisinin arkeolojik sorulara verdiği yeni boyutu gösteriyor [1].
Benzer Keşifler
13. yüzyıl Bolivya mumyasında Coccidioides enfeksiyonu: Aynı bölgeden gelen başka bir mumyada, mantar kaynaklı bir akciğer enfeksiyonu (Coccidioidomycosis) şüphesi üzerine kemik analizleri yapılmıştı. Bu da And bölgesi pre-Hispanik topluluklarında solunum yolu hastalıklarının varlığına dair başka bir kanıt sunuyor [3].
Arkeolog Notu
Bu çalışma, yalnızca bir patojenin tarih öncesi varlığını belgelemekle kalmıyor; aynı zamanda tıbbi tarihin Avrupamerkezci anlatılarına karşı kritik bir veri sunuyor. Streptococcus pyogenes gibi günümüzde yaygın bakterilerin evrimsel kökenlerini anlamak, salgınların tarihini ve insan-mikrop etkileşimini yeniden değerlendirmemizi sağlayabilir. Ancak bu tek bir örnek olduğu için, bakterinin o dönemde ne kadar yaygın ya da virülan olduğuna dair genelleme yapılamaz [1].