İskoçya'nın güneyinde yer alan ve yaklaşık 1000 yıllık geçmişe sahip olan erken Orta Çağ taş oymaları, bölgedeki krallıkların doğuşuna ve kültürel etkileşimlerine ışık tutacak yeni bir belgeleme projesiyle koruma altına alınıyor. 'Sculpting Southern Scotland' adlı proje, kiliselerin kapanması veya satılması nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalan yaklaşık 200 taş heykel parçasını 3D teknolojisiyle kaydederek İskoçya tarihinin en az bilinen dönemini aydınlatmayı hedefliyor.
Kültürlerin kesişim noktasındaki sessiz tanıklar
Söz konusu taşlar, Gaeller, Britonlar ve Piktlerin toprak egemenliği için mücadele ettiği, Viking akınlarının yaşandığı ve Alba Krallığı'nın filizlendiği fırtınalı bir döneme tanıklık etti. Kimisi ibadet yerlerine bağlı, kimisi ise açık alanda serbestçe duran bu anıtlar, yazılı kaynakların son derece kısıtlı olduğu MS 500-1100 yılları arasındaki döneme dair benzersiz bilgiler barındırıyor. Ancak günümüzde birçok tarihi kilisenin kapatılması veya satılması, bu yapıların içinde ya da yakınında bulunan korumasız taş eserlerin geleceğini belirsizliğe sürüklüyor.
Teknolojiyle kurtarılan miras
Arkeolog Dr. Christina Cowart-Smith koordinatörlüğünde yürütülen proje, Lothians, Borders, Ayrshire ile Dumfries ve Galloway bölgelerini kapsayacak şekilde genişletilecek. Araştırmacılar, özel fonların desteğiyle bu taşların iki ve üç boyutlu modellerini üreterek tasarımlarındaki detayları kayıt altına alacak. Dr. Cowart-Smith, bu heykellerin erken Orta Çağ'da toplulukların nasıl kimlik inşa ettiğini, siyasi bağlarını nasıl ifade ettiğini ve inançlarını nasıl organize ettiğini anlamak için paha biçilmez bir kaynak olduğunu belirtiyor.
İskoçya'nın zengin geçmişine yeni bir bakış
İskoçya, son yıllarda arkeoloji dünyasını heyecanlandıran pek çok farklı keşfe ev sahipliği yapıyor. Örneğin Lewis Adası'ndaki Loch Bhorgastail'de bulunan Neolitik yapay adanın tamamen ahşap bir platform üzerine inşa edildiğinin anlaşılması [1] ve Arran Adası'ndaki Machrie Moor'da yeni bir antik çemberin gün yüzüne çıkarılması [2], ülkenin tarih öncesi dönemine dair ezberleri bozuyor. Ayrıca İskoçya'nın turbalık alanlarında binlerce yıldır mükemmel şekilde korunan organik buluntular da geçmişin kapılarını aralıyor [3]. Ancak güneydeki bu erken Orta Çağ taşları, yazılı kaynakların en az olduğu karanlık bir dönemi aydınlatması açısından ayrı bir öneme sahip.
Sonbaharda başlayacak olan saha çalışmalarıyla birlikte, yüzyılı aşkın süredir incelenmemiş olan yüzlerce heykel parçası modern teknolojiyle yeniden analiz edilecek. Bu sayede, İskoçya'nın sınır hatlarındaki kültürel geçişlerin ve krallıkların doğuşunun hikayesi ilk kez bu kadar net bir şekilde okunabilecek.
Kaynaklar ve ileri okuma
- [1] Archaeologists reveal wooden secret beneath ancient stone island
- [2] 51K views · 950 reactions | Exciting new discovery alert! 🚨 Buried beneath the ground, our archaeologists have discovered a new ancient circle at Machrie Moor in the Isle of Arran. Thousands of years on, we're still unearthing secrets about the lives of the Neolithic and Bronze age farmers that lived on this intriguing and windswept moor. What do you think life was like for the farmers who once lived here? 📷 Footage and photos ©️ Lee Howard & HES | Historic Scotland
- [3] Top 10 Archaeological Finds from Scotland’s Peat Bogs - Dig It!
Görsel & Haber Kaynak: Heraldscotland / heraldscotland.com