Arkeolojik Derin Analiz
Güneydoğu Anadolu’nun Tek Tek Dağları Milli Parkı sınırları içinde, Şanlıurfa merkeze 46 kilometre mesafede yer alan Karahantepe’de yürütülen kazılarda, 12 bin yıl öncesine tarihlenen Neolitik dönemin diyetine dair yeni veriler elde edildi. Prof. Dr. Necmi Karul başkanlığındaki Taş Tepeler Projesi ekibi, laboratuvar analizleriyle bölgenin en eski yerleşik topluluklarından birinin başlıca et kaynağının ceylan olduğunu tespit etti. Bitkisel kalıntılar ise araştırmacıları şaşırttı: Tahıl beklenirken, beslenmede baklagillerin önemli bir rol oynadığı anlaşıldı [1]. Karahantepe, 12 hektarlık alana yayılmış, 250’den fazla T biçimli dikili taşın yanı sıra üç boyutlu insan figürleri ve ayrıntılı hayvan kabartmalarıyla dikkat çekiyor. Göbeklitepe ile yaklaşık aynı yaştaki bu yerleşim, insanlık tarihindeki ilk anıtsal yapılara ev sahipliği yapıyor. Karul, bu iki sitenin “yaşça hangisinin daha eski olduğunun” değil, yerleşik yaşamın başlangıcında ortaya koydukları toplumsal ve sembolik karmaşıklığın önem taşıdığını vurguluyor [2]. Kazılar, 7 yıldır 6.000 metrekarelik alanda sürse de, daha derin tabakalar henüz kazılmadı. Karul, “Ne zaman biteceği zeminin ne sunduğuna bağlı. Umarım bu kazılar hiç bitmez” diyor. Alanda yapılacak koruma çatısının hem bilimsel hem de ziyaretçi erişimi açısından kritik olduğu belirtiliyor [1]. Berlin’de açılan “Toplumun Keşfi” sergisi ve Şanlıurfa Kültür Yolu Festivali’nde Karahantepe’nin yemeğe dair programlara dahil edilmesi, arkeolojik bilginin günümüzde nasıl paylaşıldığını gösteriyor. Karul’a göre, bu tür alanlar “herkesin geçmişle kurabileceği bir bağ” sunuyor [2].
Kritik Bulgular
Karahantepe’de 12.000 yıl öncesine tarihlenen diyetin ana et kaynağı ceylan (goitered gazelle) olarak belirlendi.
Bitkisel kalıntı analizleri, beklenen tahıllar yerine baklagillerin beslenmede önemli rol oynadığını gösterdi.
Karahantepe, Göbeklitepe ile birlikte insanlık tarihindeki en eski anıtsal yerleşimler arasında yer alıyor.
Tarihsel Bağlam ve Geçmiş ile Bağlantılar
Taş Tepeler Projesi kapsamında son 25 yılda, Güneydoğu Anadolu’daki Neolitik dönem anlayışı kökten değişti. Tarıma geçişin yerleşik yaşamı tetiklediği varsayımı yerini, avcı-toplayıcı toplulukların tarımdan önce bile yarı-oturak yaşam sürdüklerine ve anıtsal mimari inşa ettiklerine dair kanıtlara bıraktı [3]. Bu süreçte, Şanlıurfa ovası çevresindeki çok sayıda Neolitik yerleşim –Sayburç, Sefertepe, Çakmaktepe gibi– bölgenin erken toplumsal gelişiminin merkezi olduğunu gösteriyor [4].
Arkeolog Notu
Karahantepe’deki diyet bulguları, Neolitik dönemin başlarında insanların yalnızca avcılıkla değil, bitki toplama veya erken evcilleştirme yoluyla da besin çeşitliliği yarattığını gösteriyor. Özellikle baklagillerin öne çıkması, bölgede tahıl merkezli bir tarım modelinin daha sonra geliştiğini düşündürüyor. Ancak bu bitkilerin tamamen vahşi mi toplandığı yoksa ilk evcilleştirme denemelerinin mi parçası olduğu henüz net değil. Karul’un da işaret ettiği gibi, yaş farkı değil, bu yerleşimlerin ortaya koyduğu toplumsal ve ritüel karmaşıklık, onları küresel çapta eşsiz kılıyor [2].
Kaynaklar ve İleri Okuma
[1] Karahantepe reveals 12,000-year-old diet of gazelle, legumes - Türkiye Today. turkiyetoday.com. Orijinal Kaynağa Git
[2] New Discoveries at 12,000-Year-Old Karahantepe: Human Statues, Animal Carvings, and Surprising Diet Uncovered - Arkeonews. arkeonews.net. Orijinal Kaynağa Git
[3] Features - Discovering a New Neolithic World - Archaeology Magazine - March/April 2024. archaeology.org. Orijinal Kaynağa Git
[4] [PDF] Abstract Book - World Neolithic Congress. worldneolithiccongress.org. Orijinal Kaynağa Git