İtalya'nın en güçlü hanedanlarından Medici ailesine mensup Francesco ve kardeşi Kardinal Giovanni de' Medici'nin, 16. yüzyıldaki ani ölümlerinin arkasında zehirlenme değil, sıtma hastalığı olduğu ortaya çıktı. Floransa'da yürütülen yeni bir antik DNA araştırması, yüzyıllardır süregelen cinayet iddialarını çürütürken, bölgede o dönemde aktif olan ölümcül bir sıtma parazitini ilk kez genetik olarak kanıtladı. Bu keşif, hem Rönesans tarihinin en büyük tıp tartışmalarından birini sonlandırıyor hem de sıtma parazitinin evrimsel geçmişine ışık tutuyor.
Tarihi İddialar ve Genetik Gerçekler
Pisa Üniversitesi ve Yale Üniversitesi iş birliğiyle gerçekleştirilen çalışmada, araştırmacılar iki kardeşin kemik kalıntılarını inceledi [1]. Yüzyıllar boyunca, özellikle de Floransa Grandükü Francesco de' Medici'nin, taht rakibi olan kardeşi Kardinal Ferdinando tarafından arsenikle zehirlendiği iddia edilmişti. Ancak kemiklerden elde edilen antik DNA analizleri, her iki kardeşte de ölümcül sıtma türü olan Plasmodium falciparum parazitinin izlerini ortaya çıkardı [3]. Giovanni'nin kalıntılarında yaklaşık 1.900 baz çifti uzunluğunda genetik materyal tespit edilirken, Francesco'nun kemiklerinde daha az miktarda sıtma DNA'sına rastlandı.
Bataklıklar ve Saray Hekimlerinin Hatalı Tedavileri
Tarihi kayıtlar da bu genetik bulguları doğrudan destekliyor. Kardinal Giovanni, 1562 yılında Toskana kıyısındaki bataklık bölgeleri ziyaret ettikten sonra yüksek ateş şikayetiyle hastalanmış ve henüz 19 yaşındayken hayatını kaybetmişti. Francesco ise 25 yıl sonra, eşi Bianca Cappello ile birlikte sivrisineklerin yoğun olduğu sulak alanların yakınındaki aile villalarında kaldıktan sonra benzer şekilde ateşlenerek bir gün arayla can vermişti. Dönemin saray hekimleri, İtalyanca'da sıtma için kullanılan 'febbre terzana' (üç gün ateşi) teşhisi koymuş, ancak uyguladıkları kan alma tedavisi muhtemelen hastaların durumunu daha da kötüleştirmişti.
Sıtmanın Evrimsel Tarihine Yeni Bir Işık
Bu araştırma, Toskana bölgesinde 16. yüzyılda aktif olan sıtma suşlarının genetik haritasını çıkararak tıp tarihine de önemli bir katkı sunuyor [2]. Bilim insanları, antik DNA verileri sayesinde sıtma parazitlerinin zaman içinde nasıl değiştiğini ve farklı coğrafyalara nasıl yayıldığını takip edebiliyor. Daha önce yapılan çalışmalarda kardeşlerin kemiklerinde sıtmaya karşı bağışıklık izleri bulunmuş olsa da, bu son araştırma ile parazitin varlığı ilk kez doğrudan genetik kanıtlarla doğrulanmış oldu.
Kaynaklar ve ileri okuma
- [1] The Medici cold case solved by DNA: it wasn't poison, but malaria.
- [2] Ancient DNA Reveals Malaria in Medici Remains
- [3] Ancient-DNA analysis solves 500-year-old mystery of what killed 2 ...
Görsel & Haber Kaynak: Archaeologymag / archaeologymag.com