Arkeolojik Derin Analiz
Tunceli’nin Ovacık ilçesine 17 kilometre uzaklıkta yer alan Munzur Gözeleri’nin koruma statüsüne dair hukuki süreç sonuçlandı. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın 18 Temmuz 2023 tarihli kararıyla bölgenin “nitelikli doğal koruma alanı” olarak tescil edilmesi, TMMOB tarafından bilimsel ve hukuki esaslara aykırı bulunmuştu. TMMOB, dilekçesinde alanın “kesin korunacak hassas alan” niteliğinde olduğunu ve statüsünün düşürülmesinin yapılaşmaya kapı açabileceğini belirtmişti [1][2]. Erzincan İdare Mahkemesi’nde yürütülen dava kapsamında yapılan bilirkişi incelemesi ve keşif sonrası, Munzur Gözeleri’nin jeomorfolojik, hidrojeolojik ve biyolojik çeşitlilik açısından “kesin korunacak hassas alan” ölçütlerini taşıdığı tespit edildi. Mahkeme, bu nedenle Bakanlık’ın işlemine hukuka aykırı bulmuş ve iptal kararı vermişti [2][3]. Karara karşı yapılan istinaf başvurusu ise Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3. İdari Dava Dairesi tarafından reddedildi. Böylece Munzur Gözeleri’nin en üst düzey koruma statüsünde kalması yönündeki yargı kararı kesinleşmiş oldu [1][2]. Munzur Gözeleri, Alevi inancında kutsal kabul edilen bir ibadet yeri olmanın yanı sıra 2003 yılında “1. Derece Doğal Sit Alanı” olarak tescillenmişti. Bölgenin doğal yapısının yanı sıra kültürel ve inanç temelli değerleri de, koruma statüsünün yeniden yükseltilmesinde önemli rol oynamıştır [4][5].
Kritik Bulgular
Munzur Gözeleri, 18 Temmuz 2023’te “nitelikli doğal koruma alanı” olarak ilan edilmiş ancak bu karar TMMOB tarafından dava konusu yapılmıştır.
Erzincan İdare Mahkemesi, bilirkişi raporlarına dayanarak alanın “kesin korunacak hassas alan” kapsamında korunması gerektiğini hükme bağlamıştır.
İstinafın Erzurum Bölge İdare Mahkemesi tarafından reddedilmesiyle iptal kararı kesinleşmiş ve bölge en üst düzey koruma statüsünde kalmıştır.
Tarihsel Bağlam
Munzur Gözeleri, Tunceli’nin Ovacık ilçesinde Munzur Dağları eteklerinde yaklaşık 40 büyük ve küçük karstik kaynaktan oluşan bir doğal oluşumdur. Alevi inancında Munzur Baba efsanesiyle ilişkilendirilen bölge, 2003 yılında “1. Derece Doğal Sit Alanı” olarak tescillenmişti [4][6]. 2023’te bu statünün “nitelikli doğal koruma alanı” olarak değiştirilmesi, bölgede yapılaşma ve turizm projelerine zemin hazırlayabileceği endişisiyle çevre ve meslek örgütleri tarafından eleştirilmişti [7][2].
Mahkemenin kararı, yalnızca bir idari işlemi değil, doğa koruma anlayışını da şekillendiriyor. Bilirkişi raporlarının vurguladığı gibi, Munzur Gözeleri’nin jeolojik yapısı, biyolojik çeşitliliği ve inanç temelli kullanımı, bu alanın sadece bir doğal varlık değil, aynı zamanda kültürel bir miras unsuru olduğunu gösteriyor. Kararın kesinleşmesi, “kullanım odaklı” koruma anlayışına karşı “mutlak koruma” ilkesinin hukuken de desteklendiğini ortaya koyuyor [2][3]. Ancak bölgede gelecekte hangi faaliyetlerin sınırlandırılacağı veya izin verileceği, uygulama aşamasında yeni tartışmaları da beraberinde getirebilir.
Kaynaklar
[2] Munzur Gözeleri’nin sit statüsünü düşüren karar iptal edildi - Evrensel
[3] Koruma Statüsü Düşürülmüştü: Mahkemeden 'Munzur Gözeleri' Kararı
[5] Munzur Gözeleri’nde keşif yapılacak: Talana müsaade etmeyeceğiz - Evrensel
[6] Geomyths of Tunceli, Eastern Türkiye | Geoheritage | Springer Nature Link
[7] Siyaset ve Doğanın Çatışma Noktası: Munzur Gözeleri - Devrimci Demokrasi
Görsel & Haber Kaynak: Birgun / birgun.net