Norveç'in Jotunheimen bölgesindeki yüksek rakımlı Tesse Gölü'nde yapılan arkeolojik araştırmalar, günümüzden 7 bin yıl önce Taş Devri insanlarının dağ göllerine yapay yollarla balık yerleştirerek erken bir balık çiftçiliği yöntemi geliştirdiğini ortaya çıkardı. Oslo Kültür Tarihi Müzesi'nden arkeolog Axel Johan Mjærum liderliğindeki çalışma, avcı-toplayıcı toplulukların doğayı sadece pasif bir şekilde tüketmekle kalmayıp, çevrelerini planlı bir şekilde değiştirdiklerini gösteren en eski ve en somut kanıtlardan birini sunuyor.
Suların çekilmesiyle ortaya çıkan sırlar
Keşif, 2022 yılında Tesse Gölü'nde yürüyüş yapan amatör arkeolog Reidar Marstein'ın, suların çekilmesiyle göl tabanında düzenli bir şekilde dizilmiş ahşap kazıkları fark etmesiyle başladı. Ertesi yaz bölgede kazı yapan arkeologlar, göl tabanından çıkarılan 113 ahşap kazık üzerinde dendrokronoloji (ağaç halkası) analizi gerçekleştirdi. Sonuçlar, bu balık tuzaklarının en eskisinin MÖ 5000 yılına, yani günümüzden 7 bin yıl öncesine tarihlendiğini ve bu düzeneğin en az 2.300 yıl boyunca kullanıldığını gösterdi.
Deri torbalarla dağlara taşınan yaşam
Araştırmacılara göre, alabalıkların dik şelaleleri aşarak deniz seviyesinden 850 metre yükseklikteki bu göle kendi başlarına ulaşması imkansızdı. Taş Devri insanları, nehirlerden yakaladıkları canlı balıkları muhtemelen hayvan derisinden yapılmış su geçirmez torbalarla aşama aşama yukarı taşıdı. Bu zahmetli sürecin, balıkların yeni sularda çoğalabilmesi için onlarca yıl, hatta belki de bir asır sürmüş olabileceği değerlendiriliyor. Bu durum, topluluğun sadece o günü kurtarmak için değil, gelecek nesillerin gıda güvenliğini sağlamak amacıyla kolektif bir yatırım yaptığını kanıtlıyor.
Dünya genelindeki diğer arkeolojik bulgular da tarih öncesi dönemlerde su kaynaklarının ve su canlılarının insanlar tarafından aktif şekilde yönetildiğini destekliyor. Örneğin, Mısır'da yapılan araştırmalar, insanların günümüzden 3.500 yıl önce Sina Yarımadası'ndaki lagünlerden balık toplayarak erken dönem balık çiftçiliği faaliyetleri yürüttüğünü gösteriyor [1]. Benzer şekilde, İspanya'daki Pirene Dağları'nda yer alan yüksek rakımlı Redon Gölü'ne de insanların çok erken dönemlerde yapay yollarla balık taşıyıp yerleştirdiği tespit edilmiştir [2]. Fransa'nın Brittany kıyılarında keşfedilen 7 bin yıllık devasa su altı taş duvarı da erken dönem topluluklarının su kaynaklarını kontrol etmek ve balık avlamak için karmaşık mühendislik çözümleri geliştirdiğini ortaya koymaktadır [3].
Geleceğe yapılan kolektif yatırım
Tesse Gölü'ndeki bu karmaşık balık tuzakları, bölgedeki prestijli ren geyiği avcılığı sırasında topluluklar için hayati bir gıda güvencesi sağlıyordu. Av başarısız olsa bile göldeki balıklar sayesinde dağda daha uzun süre kalabiliyor, hatta bazı gruplar bu zorlu coğrafyada kalıcı olarak yaşayabiliyordu. Bu keşif, doğal olarak kabul ettiğimiz dağ göllerindeki balık popülasyonlarının aslında binlerce yıl önce yaşamış insanların planlı mühendislik faaliyetlerinin bir mirası olduğunu gösteriyor.
Kaynaklar ve ileri okuma
- [1] NLA University College in Bergen - Academic Positions
- [2] NLA University College in Bergen - Academic Positions
- [3] Egyptians farmed fish 3,500 years ago: study
Görsel & Haber Kaynak: Sciencenorway / sciencenorway.no