Peru kıyısındaki İnka yerleşiminde 500 yıllık dondurularak kurutulmuş patatesler bulundu

Yazar:

Güney Peru’nun kurak kıyı bölgesindeki bir İnka yerleşiminde yaklaşık 500 yıllık, dondurularak kurutulmuş iki patates bulundu. Haberde aktarılan bilgilere göre bu nadir örnekler, And Dağları’nın yüksek kesimlerinde üretilip imparatorluk içindeki kıyı yerleşimlerine taşınan gıda stoklarının parçası olarak değerlendiriliyor. Keşif, İnka döneminde patatesin uzun süreli saklanması ve uzak mesafelere taşınmasına ilişkin doğrudan arkeolojik veri sunuyor.

Peru kıyısındaki İnka yerleşiminde 500 yıllık dondurularak kurutulmuş patatesler bulundu
Görsel: Phys.org - Archaeology & Fossils

Arkeolojik Derin Analiz

Güney Peru’nun kurak Pasifik kıyısında yer alan bir İnka yerleşiminde çalışan arkeologlar, yaklaşık 500 yıllık iki dondurularak kurutulmuş patates ortaya çıkardı. Haberde aktarılan bilgilere göre bu örnekler, son yüzyıldan uzun bir süredir benzer koşullarda ele geçen az sayıdaki patates buluntusu arasında yer alıyor.1 Patateslerin, doğal donma koşullarının bulunduğu And Dağları’nın yüksek zirvelerinden kıyı bölgesine taşındığı değerlendiriliyor. And bölgesinde geliştirilen dondurarak kurutma tekniğiyle elde edilen patates ürünleri, hem hafifliği hem de uzun süre dayanabilmesi nedeniyle imparatorluk içinde farklı ekolojik kuşaklar arasında taşınabiliyordu.23 And toplumlarında patates işleme yöntemleri arasında bugün de bilinen chuño ve benzeri ürünler önemli yer tutuyor. Bu tekniklerde patatesler gece donmaya, gündüz ise yoğun güneş ışığına bırakılıyor. Ardından içlerindeki su ezilerek veya sıkılarak uzaklaştırılıyor ve bu işlem birkaç gün boyunca tekrarlanıyor.45 Ortaya çıkan kuru ürün, yıllarca bozulmadan saklanabiliyor ve gerektiğinde yeniden suya konarak tüketilebiliyordu.63 Peru kıyısında daha önce patates ve tatlı patatese ait kalıntılar belgelenmişti. Ancak haberde aktarılan bu iki dondurularak kurutulmuş örneğin bütün halde korunmuş olması, nadir bir durum olarak öne çıkıyor. Araştırmacılar, patateslerin imparatorluk içi gıda akışına ve yüksek dağlık bölgeler ile kıyı yerleşimleri arasındaki ekonomik ilişkilere dair yeni ipuçları sunduğunu belirtiyor.

Kritik Bulgular

  • Güney Peru’nun kurak kıyı kesimindeki bir İnka yerleşiminde yaklaşık 500 yıllık iki dondurularak kurutulmuş patates bulundu.

  • Haberde aktarılan bilgilere göre bu patatesler, benzer nitelikteki arkeolojik örneklerin son yüzyıldan uzun süredir çok az sayıda tespit edilmiş olması nedeniyle son derece nadir kabul ediliyor.

  • Patateslerin, doğal donma koşullarının bulunduğu And Dağları’nın yüksek bölgelerinden imparatorluğun kıyı kesimine taşındığı değerlendiriliyor.

  • Buluntu, İnka döneminde patatesin dondurularak kurutulması ve imparatorluk içi dağıtımında oynadığı role ilişkin doğrudan arkeolojik veri sağlıyor.

Tarihsel Bağlam ve Geçmiş ile Bağlantılar

And toplumları, özellikle İnka döneminde, yüksek rakımlardaki sert iklim koşullarını gıda saklamada avantaja çeviren dondurarak kurutma teknikleri geliştirdi. Patatesler gece donmaya bırakılıyor, gündüz ise güçlü güneş ışığı altında kurutuluyor, ardından suyu sıkılarak uzaklaştırılıyor ve bu döngü birkaç gün boyunca tekrarlanıyordu.45 Bu işlemler sonucunda elde edilen chuño ve benzeri ürünler hafif, dayanıklı ve yıllarca bozulmadan saklanabilir hale geliyordu.67 Bu kuru patates ürünleri, İnka İmparatorluğu’nda büyük depolama yapılarında biriktirilip kıtlık, savaş veya doğal afet dönemlerinde dağıtılıyordu. Patates, And uygarlıklarında temel besin olmanın yanı sıra vergi yükümlülükleri ve devlet lojistiğinde de önemli bir yere sahipti. Peru kıyısındaki yeni buluntu, bu tarihsel olarak bilinen sistemin maddi kalıntılarına nadir bir örnek ekliyor.

Arkeolog Notu

Peru kıyısındaki İnka yerleşiminde bulunan iki dondurularak kurutulmuş patates, patatesin And dünyasındaki merkezi rolüne dair mevcut bilimsel tabloyu bütünüyle değiştirmiyor. Buna karşılık, yazılı ve etnografik kaynakların uzun süredir anlattığı chuño benzeri ürünlerin imparatorluğun farklı bölgeleri arasında taşındığını destekleyen, iyi korunmuş somut bir örnek sunuyor.42 Mevcut haberlerde, patateslerin tam olarak hangi yapı ya da kullanım bağlamında ele geçtiği ayrıntılı biçimde aktarılmıyor. Bu nedenle buluntunun günlük tüketime, yerel depolamaya ya da daha geniş ölçekli bir dağıtım ağına mı bağlı olduğunu net biçimde tanımlamak için yeni kazı verilerine ve laboratuvar analizlerine ihtiyaç var. Yine de bu keşif, yüksek dağlık alanlarda üretilen dondurularak kurutulmuş gıdaların kıyı yerleşimlerine ulaştığını gösteren nadir arkeolojik verilerden biri olarak önem taşıyor.

Kaynaklar ve İleri Okuma