Libya'nın Cyrenaica bölgesinde yer alan antik Ptolemais kentinde, Polonya'nın Varşova Üniversitesi'nden arkeolog Zofia Kowarska, taş bloklar ve duvarlara oyulmuş 100'den fazla oyun alanı belgeledi. Bu alanlar, üçerli kare ızgaralardan yediye yediye kadar değişen boyutlarda, küçük dairesel çukurlardan oluşuyor [1]. Oyun alanlarının bazıları on beş santimetreden birkaç desimetreye kadar genişlikte [1]. Ptolemais, MÖ 4. ya da 3. yüzyılda kurulmuş ve MS 7. yüzyılda Arap fetihlerine kadar varlığını sürdürmüş önemli bir Yunan kentidir [1]. Kent günümüzde Tolmeita adıyla bilinir ve Libya'nın kuzeydoğusunda yer alır [1]. Kowarska'nın çalışması, bu alanların kentin terk edildikten sonra bölgeyi kullanan çobanlar tarafından yapıldığını öne sürüyor [2]. Bu yorum, oyun alanlarının elit ya da dini bir bağlamdan ziyade günlük yaşamın sıradan bir parçası olduğunu gösteriyor. Oyun alanlarının ne tür oyunlar için kullanıldığı henüz bilinmiyor. Antik dünyada benzer ızgaralar genellikle strateji ya da şans oyunları için kullanılmış olsa da, Ptolemais'teki örneklerin spesifik kuralları veya adları hakkında yazılı ya da görsel bir kanıt bulunmuyor [3]. Bu tür taş oyun alanları, ahşap veya bez gibi çabuk bozulan malzemelerle yapılanların aksine zamanın aşındırıcı etkilerine direnebildiği için arkeolojik olarak nadiren korunabilen oyun kültürünün izlerini sunuyor [3].
Kritik Bulgular
Ptolemais'te 100'den fazla, taş üzerine oyulmuş oyun alanı belgelenmiştir.
Oyun alanları üçerli kare ızgaralardan yediye yediye kadar değişen boyutlarda, küçük dairesel çukurlardan oluşur.
Buluntuların büyük kısmı, kentin terk edildikten sonra bölgeyi kullanan çobanlar tarafından yapılmış olabilir [2].
Tarihsel Bağlam ve Geçmiş ile Bağlantılar
Antik ve sonrası dönemlerde taş üzerine oyulmuş oyun alanları Akdeniz dünyasında yaygın görülmüştür. Örneğin, Kudüs'te Roma askerlerinin Şam Kapısı'na oyun ızgaraları kazdığı bilinmektedir [4]. Ancak bu tür buluntular genellikle sistematik olarak kaydedilmez ya da yayımlanmaz; bu da Ptolemais'teki bulgunun önemini artırıyor [3].
Benzer Keşifler:
Oman'da 4.000 yıllık taş oyun alanı: Oman'ın Qumayrah Vadisi'nde bir taş levha üzerine kazılmış antik bir oyun alanı keşfedildi. Bu örnek de taş üzerine oyulmuş oyun izlerinin farklı coğrafyalarda benzer biçimlerde varlığını sürdürebildiğini gösteriyor [4].
Hollanda'daki Coriovallum oyun taşı: Hollanda'nın Heerlen kentinde Roma dönemi bir hamamda bulunan taş oyun alanı, AI destekli analizlerle incelenerek oyunun muhtemel kuralları hakkında ipuçları elde edildi [5].
Arkeolog Notu
Ptolemais'teki oyun alanları, antik kentlerin yalnızca siyasi ya da dini merkezler değil, aynı zamanda sıradan insanların gündelik etkinliklerine sahne olduğu mekânlar olduğunu hatırlatıyor. Bu tür buluntular, kentin resmi tarihinden çok, terk edildikten sonraki kullanım dönemini yansıtır [2]. Ancak hangi oyunların oynandığı, kimler tarafından oynandığı ve bu uygulamanın ne kadar süreyle sürdüğü gibi sorular hâlâ cevap bekliyor. Bu nedenle bulgu, günlük yaşam arkeolojisinin eksik bir parçasını doldurmakla birlikte, yorum açısından sınırlı kalıyor.
Kaynaklar ve İleri Okuma
[1] Over 100 Game Boards Discovered Carved in the Ruins of the Ancient Greek City of Ptolemais in Libya. labrujulaverde.com. Orijinal Kaynağa Git
[2] Ancient Ruined Greek City Became a Playground—Over 100 Game Boards Found in Ptolemais, Libya - Arkeonews. arkeonews.net. Orijinal Kaynağa Git
[3] [PDF] Board games and social space at Aphrodisias - CentAUR. centaur.reading.ac.uk. Orijinal Kaynağa Git
[4] Archaeologists Unearth 4,000-Year-Old Stone Board Game in Oman. smithsonianmag.com. Orijinal Kaynağa Git
[5] AI cracks mystery of ancient Roman board game | The Jerusalem Post. jpost.com. Orijinal Kaynağa Git