Arkeolojik Derin Analiz
Norveç’in Svalbard takımadalarında, özellikle Smeerenburgfjorden bölgesinde yer alan Likneset (‘Ceset Burnu’) adlı mezarlıkta yapılan kazılarda, 17. ve 18. yüzyılda yaşamış erken modern dönem balina avcılarına ait iskeletlerde yaygın skorbüt, yoğun fiziksel iş gücü ve pipo kullanımı izleri tespit edildi. İskeletlerin büyük çoğunluğunda C vitamini eksikliğine bağlı skorbüt belirtileri saptandı; 19 iskeletten 18’inde bu hastalıkla ilişkili kemik değişiklikleri gözlemlendi [1]. Aynı zamanda omuzlar, omurga, kalça ve dizlerde aşırı yıpranma ve dejeneratif eklem hastalığı izleri, genç yaşta bile yoğun fiziksel emeğin göstergesi olarak dikkat çekiyor [2]. Likneset, Svalbard’ın kuzeybatısında, Spitsbergen Adası’nın kıyılarında yer alan ve bölgenin en büyük bilinen balina avcılığı mezarlığı olarak tanımlanıyor [3]. Mezarlıkta 600’e yakın balina avcısının gömüldüğü tahmin ediliyor [4]. İskeletlerin yanı sıra iyi korunmuş tekstil parçaları ve ahşap tabutlar da bulunmuş durumda. Bu organik malzemelerin bu kadar uzun süre sağlam kalabilmesi, bölgedeki sürekli donmuş toprak (permafrost) koşullarına bağlı [3]. Ancak iklim değişikliği nedeniyle permafrostun erimesi, bu kültürel mirasın hızla yok olma riskiyle karşı karşıya kalmasına yol açıyor [4]. Araştırmacılar, balina avcılarının genellikle 20 ila 34 yaşları arasında öldüğünü ve ölüm nedenlerinin skorbüt, kaza, donma veya şiddetli çatışmalar olabileceğini belirtiyor [1]. Skorbütün yaygınlığı, denizcilerin taze sebze ve meyve içermeyen, tuzlu et ve kurutulmuş bezelye gibi besinlerden oluşan monoton diyetiyle açıklanıyor [5]. İlginç bir şekilde, balina eti C vitamini içerse de dönemin denizcileri bunu tüketmiyordu [6]. Bu durum, dönemin beslenme alışkanlıkları ve hastalıklar hakkındaki bilgi eksikliğini de yansıtmaktadır.
Kritik Bulgular
Likneset mezarlığında kazılan 19 iskeletten 18’inde skorbüt izleri tespit edildi.
İskeletlerde omurga, kalça ve diz bölgelerinde genç yaşta gelişmiş dejeneratif eklem hastalığı ve aşırı fiziksel stres izleri bulundu.
Kazılar, pipo tütünü kullanımına dair diş ve çene kemiklerinde belirtiler ortaya koydu.
Tarihsel Bağlam ve Geçmiş ile Bağlantılar
17. ve 18. yüzyıllarda Avrupalı filolar, özellikle Hollandalı ve Danimarkalı tüccarlar, Svalbard’ı yaz aylarında balina avcılığı için kullandı. Balina yağı üretimi için kıyıya çekilen balinaların yağları burada işlenirken, birçok avcı bölgeye kışlamak zorunda kalıyordu [7]. Bu dönemde denizciler için skorbüt, C vitamini eksikliğine bağlı olarak yaygın bir ölüm nedeniydi; hastalığın nedeni ancak 18. yüzyılın sonlarına doğru anlaşılmıştı [5]. Svalbard’daki mezarlıklar, dönemin denizcilik tarihine dair nadiren korunmuş fiziksel kanıtlar sunuyor [4].
Benzer Keşifler:
Yeni Zelanda’da Maori balina avcılığı arkeolojisi: Maori topluluklarının geleneksel balina avcılığı uygulamaları, deniz kaynaklı beslenme ve ritüel gömüler üzerine yapılan çalışmalar, Pasifik bölgesindeki balina avcılığı kültürüne ışık tutuyor [8].
Avustralya güneyinde 19. yüzyıl balina istasyonları: Güney Avustralya ve Yeni Zelanda’daki 19. yüzyıl balina istasyonlarında yapılan kazılar, Avrupalı balina avcılarının yaşam koşulları ve sağlık sorunlarına dair benzer veriler sunuyor [8].
Arkeolog Notu
Likneset’teki kemik kalıntıları, erken modern dönem denizcilerinin çalışma koşulları ve sağlık sorunları hakkında doğrudan biyolojik kanıtlar sağlıyor. Özellikle skorbütün yaygınlığı ve yoğun fiziksel stres izleri, dönemin iş gücünün ne kadar zorlu geçtiğini somut verilerle gösteriyor. Ancak bu bulguların yorumu, iklim değişikliği nedeniyle hızla yok olan organik kalıntıların kurtarılması yarışına bağlı kalıyor. Araştırmacılar, DNA ve izotop analizleriyle bu insanların kökenlerini, diyetlerini ve genetik yapılarını daha ayrıntılı incelemeyi planlıyor olsa da, zaman daralıyor [7][4].
Kaynaklar ve İleri Okuma
[1] Arctic burials on Svalbard threatened by climate change. heritagedaily.com. Orijinal Kaynağa Git
[2] Scurvy-plagued whalers' remains discovered at 'Corpse Point' in Svalbard. yahoo.com. Orijinal Kaynağa Git
[3] Skeletons in the permafrost: Exploring climate-driven heritage loss and occupational health at the early modern whaling burial site of Likneset, Svalbard | PLOS One. journals.plos.org. Orijinal Kaynağa Git
[4] Ancient whalers' graves in Svalbard are vanishing as permafrost melts | Archaeology News Online Magazine. archaeologymag.com. Orijinal Kaynağa Git
[5] How early Arctic explorers survived starvation, scurvy and months of boredom | The Independent. independent.co.uk. Orijinal Kaynağa Git
[6] Whaler Graves in Svalbard Included Burial Kits With Moss From Distant Homes - Atlas Obscura. atlasobscura.com. Orijinal Kaynağa Git
[7] 17th and 18th Century Whalers' Cemetery Excavated In The Arctic. allthatsinteresting.com. Orijinal Kaynağa Git
[8] (PDF) Te Aitanga a Hauiti and Paikea: Whale People in the Modern Whaling Era. academia.edu. Orijinal Kaynağa Git